Kümelenme Temelli Ekonomik Kalkınma Uygulamaları: Türkiye Örneği
 

Dünya genelinde ilk örneklerine Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’de rastladığımız kümelenme temelli ekonomik kalkınma uygulamaları Harvard Üniversitesi Rekabet Enstitüsü profesörlerinden Michael Porter ve ekibi tarafından başlatılmıştır. Ülkemiz ise Avrupa devletleri arasında bu tecrübi bilgiyi (know-how) transfer eden ilk ülkeler arasında yer almaktadır.

Gerek ekonomik kriz gerekse 1999 depremi etkilerinin yaralarının sarılmaya başladığı dönemlerde kümelenme çalışmalarına başlanmıştır. Bu bağlamda teşekkül edilen ilk insiyatif olan Competitive Advantage of Turkey (CAT) grubu, özellikle ülkemizin uluslararası rekabetçilik gücünün artırılmasına yönelik çalışmalara öncülük etmiş, paralelinde, kümelenme pilot çalışmaları başlatmıştır. Kümelenme çalışmalarını kendi inisiyatifinde gönüllü bir teşekkül olarak yürüten CAT grubu daha sonra Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK) altında bir sivil toplum kuruluşlu hüviyeti kazanmıştır.

Öncülüğünü URAK’ın yapmış olduğu gerek teorik gerek uygulamalı çalışmalar daha sonra yapılan çalışmalara da ışık tutmuş ve ülkemizin birçok yerinde kümelenme temelli ekonomik kalkınma çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmaların büyük bölümünde URAK’ın öncü rolü oynadığı görülmektedir.

Bu çalışmalardan URAK bünyesinde gerçekleştirilen çalışmalar (Sultanahmet Bölgesi Turizm Sektörü Kümelenme Geliştirme Çalışması, Bartın İli Rekabetçilik Analizi ve Kümelenme Analizi Projesi, OSTİM OSB Rekabetçilik ve Kümelenme Analizi); Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı- BMKP (UNDP) ve GAP- GİDEM tarafından gerçekleştirilen Adıyaman İli hazırgiyim sektörü kümelenme analizi ve kümelenme geliştirme çalışması, Şanlıurfa ili organik tarım sektörü kümelenme analizi çalışması ve Diyarbakır ili mermercilik kümelenme analizi çalışması; İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İstanbul Metropolitan Planlama ve Kentsel Tasarım Merkezi- İMP) tarafından gerçekleştirilen İstanbul metropolitan alanı sanayi ve hizmet sektörleri rekabetçilik ve kümelenme analizleri; Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) tarafından sürdürülmekte olan Türkiye’de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi; İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri (İTKİB) tarafından sürdürülmekte olan Türkiye’de Moda ve Tekstil İş Kümesi Oluşturulması Projesi; Konya Sanayi Odası patronajlığında yürütülen kümelenme çalışmaları; Elazığ İl Valiliği ve Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası (ETSO) tarafından organize edilen Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi; KOSGEB Tekirdağ İşletme Geliştirme Müdürlüğü, Tekirdağ, Çorlu, Çerkezköy, Malkara Ticaret ve Sanayi Odaları ve Tekirdağ İl Valiliği işbirliği neticesinde yürütülen Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi hakkında bilgiler sunulmuştur.

URAK Sultanahmet Bölgesi Turizm Sektörü Kümelenme Geliştirme Çalışması
Türkiye’nin en büyük kentsel alanına sahip olan İstanbul, yüzyıllar boyunca doğu ve batı medeniyetlerine başkentlik yapmış olup, Doğu Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet Türkiyesinin başyapıtlarının yanyana gözlemlenebildiği tek, modern ve geleneksel yaşam tarzını birarada yansıtan dünyadaki nadir şehirlerdendir. Bu yönüyle önemli bir kültür başkenti olan İstanbul çalışmanın yapıldığı dönemde Turizm Bakanlığı tarafından açıklanan istatistiklere göre %22 ile Antalya’dan sonraki en popüler ikinci destinasyondur. Gerek Osmanlı gerekse Bizans dönemine ait birçok eski eserin, sarayın, cami veya kilisenin vb. yoğun olarak toplandığı bölge olan Eminönü, Eski İstanbul olarak adlandırılmakta bu yönüyle turistler için önemli bir çekim merkezi olarak kabul edilmektedir. CAT projesi kapsamında Sultanahmet turizm kümelenme geliştirme projesi 2000 senesinde başlamış ve 2005 yılına kadar devam etmiştir. Proje rekabetçilik analizi, kümelenme analizi ve kümelenme geliştirme aşamaları olmak üzere üç ana kısmın bitirilmesi ile tamamlanmıştır. Kümelenme geliştirme çalışmaları yerel insiyatif tarafından kurulan sistemle devam etmektedir.

Sultanahmet Bölgesi Turizm Sektörünün Uluslararası Rekabetçilik Analizi
Sultanahmet turizm sektörünün rekabetçilik seviyesinin analizi için Prof. Dr. Porter tarafından geliştirilen Elmas (Diamond) Modeli kullanılmıştır. Bir sektörün rekabet avantajını belirleyen dört ana faktör ile rekabetçiliği analiz edebildiğimiz modelde; girdi koşulları, firma stratejisi ve rekabet yapısı, talep koşulları, ilgili ve destekleyici kuruluşlar elmasın köşelerini oluşturan dört ana faktör olarak değerlendirilmiştir (Bulu, 2007: 15). Her bir faktörün rekabetçilik seviyesinin Yüksek, Orta veya Düşük olarak değerlendirildiği model ile Sultanahmet turizm kümelenmesinin ilk olarak rekabetçilik seviyesi analiz edilmiştir. Analiz aşamasında bazı önemli bulgular ve değişkenler tespit edilmiş olup, kümelenme analizi aşamasında adı geçen faktörler gözönüne alınmıştır.

Sultanahmet Bölgesi Turizm Sektörü Kümelenme Analizi
Kümelenme analizi için anket tasarlanmış ve uygulanmıştır. Uygulanan anketlerin özel yazılım programı ile değerlendirilerek ağ yöntemine göre kümelenme analizi yapılmıştır. Kümelenme analizi sonucu, merkez oyuncular, çevre oyuncular vs. gibi bulguların yanısıra, kümelenme geliştirmeye öncülük edecek oyunculara da ulaşılmıştır.

Sultanahmet Bölgesi Turizm Sektörü Kümelenme Geliştirme Çalışması
Sultanahmet Turizm Kümelenmesinin geliştirme sürecine, uygulanan anketler sonucunda liderlik özelliklerine sahip kümelenme oyuncularından bir Yerel Komitenin oluşturulmasıyla başlanmış; komite oluşturulurken; süreçte pozitif düşünen ve başarılı olan sektör temsilcilerinin yer alması, temsilcinin pozitif düşünmese bile, mevcut stratejinin sektöre başarı getirmeyeceğinin bilincinde olması, ek olarak değişime açık ve beklentileri hayata geçirmek için istekli olması göz önünde bulundurulması gereken kıstaslar olarak belirlenmiştir. İlk yerel komite toplantısı 10 Nisan 2000 tarihinde And Otel’de dört temsilcinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Yerel Komite toplantılarının yanısıra bu toplantılarda belirlenen projelere ait eylem planlarının gözden geçirilmesi amacıyla daha sıklıkla biraya gelen alt proje grupları oluşturulmuş ve kümelenme geliştirme teknikleri ile küme geliştirilmeye başlamıştır. Kümelenme bünyesindeki oyuncular arasında iletişimin geliştirilmesi ve nitelikli işgücünün artırılması başlıklarında yürüyen projelerin yanısıra Sultanahmet’teki tarihi yerlerin onarımı, cadde ve yön işaretlerinin yenilenmesi ve kamusal alanların iyileştirilmesi gibi kümelenmenin fiziki yapısının geliştirilmesi konusunda da birçok proje Yerel Komite tarafından hayata geçirilmiştir. Sultanahmet turizmcileri 1999 senesinin getirmiş olduğu olumsuz havayı Kümelenme Geliştirme Projesi’nin tetiklediği birlikte rekabet ile aşmayı başarmış ve günümüzde Türkiye’nin en başarılı turizm kümelenmelerinden biri haline gelmiştir.

Son yıllarda dünyadaki yerini gerek gelen turist sayısındaki artış ve gerekse toplam turizm gelirlerindeki artışla geliştiren Türk turizminin Sultanahmet’teki başarılı kümelenme uygulamasını örnek alıp başka turizm kümelenmelerinde uygulaması ile kişi başına turizm gelirlerinde de artış sağlaması ile dünya turizm pastasındaki payını çok daha yukarılara çıkarması mümkün görünmektedir. Bu kapsamda Sultanahmet kümelenme geliştirme projesinin diğer turizm kümelenmelerimiz tarafından incelenmesi ve benzeri projelerin buralarda uygulanmasının sektörün küresel rekabet gücünün artırılması için yerinde olacağı düşünülmektedir.

Kümelenme Temelli Bartın İli Bölgesel Kalkınma Projesi
Bartın ilinde, küresel arenada rekabet potansiyeline sahip sektörlerin, yerel potansiyel harekete geçirilerek rekabet güçlerinin artırılması ve sürdürülebilir ekonomik büyüme ve buna bağlı yüksek yaşam standartı sağlanabilmesi için DPT liderliğinde, KOSGEB, Hazine Müsteşarlığı, Sanayi Bakanlığı ve Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK) işbirliği ile 23 Aralık 2003 tarihinde Bartın Bölgesel Kalkınma Projesi başlatılmıştır. Bu proje Türkiye’de ilk kümelenme temelli bölgesel kalkınma projesi örneğidir. Projede 3 aşamalı bir yaklaşım benimsenmiş ve uygulamaya konulmuştur. İlk 2 aşaması URAK ve KOSGEB tarafından gerçekleştirelen ve diğer kurumlar tarafından desteklenen projenin 3. Aşamasının tasarımı yapılarak yerel oyunculara devredilmiştir.

Bartın İli’nde Faaliyet Gösteren Sektörlerin Uluslararası Rekabetçilik Analizi
Bu aşamada makro düzeyde rekabetçilik analizi yapılarak rekabetçilik analizi yapılmaya çalışılmış, SWOT yöntemi ile sektörlerin düzeyi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu aşamada veri toplama yöntemi olarak birincil ve ikincil veri toplama teknikleri kullanılmış, uzman görüşü ve derinlemesine mülakat yöntemleri istimal edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, Bartın ili kapsamında (ilçeler ile birlikte), yat ve tekne, mobilya ve orman ürünleri, turizm ve organik tarım sektörlerinin rekabet  potansiyeline sahip oldukları saptanmış ve kümelenme analizine tabi tutulmaları öngörülmüştür.

Bartın İli Yat ve Tekne, Mobilya ve Orman Ürünleri, Turizm ve Organik Tarım Sektörlerinin Mikro Kümelenme Analizleri
Bartın Bölgesel Kalkınma Projesi kapsamında 1. Aşamada tespit edilen ve öngörülen sektörlerin kümelenme analizleri yapılmıştır. Bu bağlamda, yat ve tekne, mobilya ve orman ürünleri, turizm ve organik tarım sektörlerinin kümelenme analizleri ağ yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada anket yöntemi ve arama konferansı ile projeler tespit edilmiş ve kümelenme geliştirme çalışmalarının altyapısı oluşturulmuştur.

Bartın İli Kümelenme Geliştirme Çalışması
Proje kapsamında, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı, Hazine Müsteşarlığı ve  KOSGEB arasındaki işbirliği protokolü ve KOSGEB – URAK arasındaki işbirliği protokolü çerçevesinde Bartın ili kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversite, orta dereceli okullar, Bartın ili işadamı dernekleri, KOBİ’ler, odalar, dernekler ve kooperatifler ile işbirliği kurulmuş, kümelenme geliştirme aşaması tasarlanarak yerel oyunculara devredilmiştir. Proje kapsamında seçilen her sektör için bir Kümelenme Kurulu oluşturulmuştur.

URAK ve OSTİM OSB Rekabetçilik ve Kümelenme Analizi Çalışması
OSTİM Organize Sanayi Bölgesi yönetimi ve URAK işbirliği çerçevesinde bölgede bir dizi kümelenme çalışması başlatılmıştır. Bu bağlamda, bölge genelinde çok kapsamlı ve detaylı bir rekabetçilik analizi buna bağlı olarak da kümelenme analizi çalışması yapılmıştır. Kümelenme geliştirme çalışmaları OSTİM OSB tarafından devam etmektedir.

OSTİM OSB’de Faaliyet Gösteren Tüm Sektörlerin Uluslararası Rekabetçilik Analizi
OSTİM Organize Sanayi Bölgesinde kümelenme konusundaki somut adımlar 2007 yılında atılmaya başlanmıştır. 2007 yılının son çeyreğinde, URAK ile işbirliğine gidilerek kümelenme çalışmalarına altyapı oluşturacak olan OSTİM OSB’de Faaliyet Gösteren Sektörlerin Uluslararası Rekabet Düzeylerin Analizi çalışması yapılmıştır. OSTİM’in ekonomik gelişimini planlı ve sürdürülebilir hale getirmek amacı ile yapılan ve toplanan verilerin Elmas Modeli yardımı ile analiz edildiği bu çalışma, bölgede yer alan tüm sektörlerin uluslararası rekabet gücünü ortaya koymuştur. Bu çalışmanın sonucunda OSTİM OSB’de rekabet üstünlüğü taşıyan ve/veya taşıma potansiyeli bulunan sektörler somut olarak belirlenmiştir.
Ayrıca, 2008 yılı başında OSTİM’in kanaat önderlerinin katılımı ile bir çalıştay gerçekleştirilmiştir. Söz konusu çalıştayda; OSTİM Organize Sanayi Bölgesi’nin durumu, OSTİM OSB’de faaliyet gösteren tüm sektörlerin uluslararası rekabet pozisyonu, Ankara Metropolitan Alanı’nın özellikleri gibi değişkenler ele alınmıştır.

Yapılan tüm araştırma, analiz ve sentezler sonucunda, OSTİM OSB’de yürütülecek kümelenme çalışmaları için en uygun sektörün sadece Savunma Sanayi Sektörü olması kararı verilmiştir.

OSTİM Organize Sanayi Bölgesi Savunma Sanayi Sektörü (SSS) Kümelenme Analizi
Bu aşamada da yine URAK ile işbirliğine gidilmiş ve çalışmalara başlanmıştır. Kümelenme analizi aşamasında, OSTİM Organize Sanayi Bölgesi’de savunma sanayine üretim yapan 77 firma tespit edilmiş olup bu firmalara URAK’ın geliştirmiş olduğu sektöre özel yüz yüze yarı-yapılandırılmış anket (semi-structured questionnarie) uygulanmıştır. Bölgedeki kanaat önderleri ve sivil toplum kuruluşları yöneticilerinin yanı sıra 17 firma yöneticisi/ temsilcisi ile derinlemesine mülakat yapılmıştır. Ayrıca anket uygulaması ve birebir görüşmelerden elde edilen verileri pekiştirmek için 13 firma yönetici/ temsilcisi katılımıyla 2 ayrı odak grup toplantısı tertip edilmiştir. Bu bağlamda, kümelenmede yer alan oyuncuların tamamı çalışmanın kapsamı içinde yer almıştır. Sonuç olarak, çalışmada nicel ve nitel bilimsel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış olup çeşitleme yöntemi de gerçekleştirilmiştir. Başka bir ifade ile çalışmada birden fazla yöntem eş zamanlı kullanılarak detaylı veri elde edilmiş ve çalışmanın güvenilirliği artırılmıştır.

Elde edilen sektör kümelenme haritası yine URAK’ın geliştirdiği ağ yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu analizler sonrasında sektörel kümelenmenin yoğunlukları, tedarik zinciri yapıları, merkez ve çevre üyeleri belirlenmiştir. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucu sektöre ilişkin sektör haritaları oluşturulmuştur. Bu haritalardan da kümelenmenin lider oyuncuları belirlenmiştir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (BMKP) ve GAP- GİDEM GAP Bölgesi Kümelenme Çalışmaları
Avrupa Birliği finansmanı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (BMKP) ve GAP İdaresi işbirliği ile yürütülen AB- GAP Bölgesel Kalkınma Programı kapsamında faaliyetlerine devam eden GAP- GİDEM projesi kapsamında yerel ekonomik kalkınmaya" dönük olarak bir dizi kümelenme çalışmaları yapılmıştır. Bu bağlamda, Şanlıurfa il organik tarım, Diyarbakır ili mermercilik ve Adıyaman ili hazırgiyim sektörlerinin kümelenme analizleri yapılmıştır. Adıyaman ili hazırgiyim sektörünün kümelenme analizlerinden sonra kümelenme geliştirme çalışmalarına da başlanmıştır. Halen bu çalışmalar yerel oyuncular ile devam etmektedir.

İstanbul Metropolitan Planlama ve Kentsel Tasarım Merkezi (İMP) Sanayi ve Hizmet Sektörleri Rekabetçilik Analizi
İstanbul Büyükşehir Belediyesi İstanbul Metropolitan Planlama ve Kentsel Tasarım Merkezi (İMP) tarafından İstanbul’un 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’na girdi sağlamak ve planlamaların sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesini elde etmek için İstanbul bölgesinde faaliyet gösteren önemli hizmet ve sanayi sektörlerinin makro düzeyde rekabetçilik ve kümelenme analizlerini yapmıştır. Analiz çalışmasında çok kapsamlı anket uygulamalarının yanısıra, derinlemesine mülakat teknikleri de kullanılmış ve ilgili veriler toplanmıştır. Analiz sonucunda İstanbulun rekabetçi hizmet ve sanayi sektörleri tespit edilmiş, makro düzeyde kümelenme analizleri yapılmış ve hangi bölgede hangi sektörlerin (sanayi ve hizmet) faaliyet gösterdikleri ortaya çıkarılmıştır.

Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) Türkiye’de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi
Türkiye'de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi ile, Türkiye'nin uluslararası piyasalarda rekabet edebilirliğini arttırarak, sürdürülebilir sosyal, çevresel ve ekonomik kalkınmayı destekleyecek nitelikte, kapsamlı ve ileriye dönük bir ulusal kümelenme politikası oluşturulması hedeflenmektedir.

Avrupa Birliği tarafından finanse edilmekte olan Proje çerçevesinde, bütünsel bir kümelenme politikası geliştirilmesi ve uygulanması için ulusal kapasitenin arttırılmasına yönelik faaliyetlerin yanısıra Türkiye'nin kümelenme haritasının oluşturulması ve stratejik öneme sahip kümelenmelerin gelişirilmesi yönünde çalışmalar yapılacaktır. Türkiye'de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi'nin yararlanıcı kuruluşu T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarliği (DTM) dir. T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, T.C. Başbakanlik Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı (DPT), T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), T.C. Başbakanlık Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP İdaresi), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), TÜSİAD- Sabancı Üniversitesi, Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD), Sanayi Odaları Ticaret Odaları ve İhracatçı Birlikleri ise diğer paydaşlar olarak öne çıkmaktadır.

İhracata dayalı kalkınma modelini ve sanayileşme stratejisini benimseyen ülkemizde, uluslararası rekabet gücümüzün artırılması için yüksek teknolojiye, Ar- Ge ve yenilikçilik kaynaklı verimliliğe dayanan, sermaye ve bilgi yoğun üretim yapısının geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Kümelenme, başta KOBİ’lerimiz olmak üzere üretim süreçlerinin tüm unsurları arasında sinerji oluşturarak rekabet gücünün geliştirilmesine destek bir model olarak ele alınmış, ve GAP-GİDEM ve Moda ve Tekstil İş Kümesi projelerinde elde edilen başarıların verdiği güven ile Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın yararlanıcısı olduğu ve Avrupa Birliği tarafından kaynak sağlanan Türkiye’de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi uygulamaya geçmiştir. Proje kapsamında, ulusal kümelenme politikası uygulaması için kapasite geliştirilmesi, ulusal kümelenme politikasının oluşturulması ve küme haritası ile analizi çalışmaları yürütülecektir. Kümelenme uygulamalarına yönelik gerekli altyapı oluşturulacaktır .

İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri (İTKİB) Türkiye’de Moda ve Tekstil İş Kümesi Oluşturulması Projesi
İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri (İTKİB) Türkiye’de Moda ve Tekstil İş Kümesi Oluşturulması Projesi kapsamında çalışmalar yürütmektedir. Tekstil ve Hazırgiyim sektöründeki KOBİ’lerin uluslararası rekabet edebilirliğini arttırmayı hedefleyen proje, ayrıca tekstil ve hazıriyim sektöründeki KOBİ’lerin birbiri arasındaki yerel, ulusal ve Avrupa düzeyinde, ve aynı zamanda iş destek kurumları ve benzer yapılarla ağ bağlantılarının arttırılmasını ve tekstil ve hazırgiyim sektöründeki KOBİ’lere yönelik kamu ve özel sektördeki destek yapılarının güçlendirilmesi de amaçlamaktadır.

Proje sonucunda, (1) tekstil ve hazırgiyim iş Kümesi haritası oluşturulması, (2) moda enstitüsü, Ar- Ge merkezi ve danışmanlık merkezini de içine alan moda ve tekstil kümesi ihtiyaç analizinin tamamlanması, (3) yönetim, faaliyet ve finansal planları ile birlikte Moda ve tekstil iş kümesi modelinin tamamlanması, (4) tekstil ve hazırgiyim ekipman ihtiyaç analizinin tamamlanması ve tekstil ve hazırgiyim KOBİ’leri için Ortak Kullanım Ekipmanı yatırımı içeren Yatırım Destek Modelinin önerilmesi, (5) teknik özellikleri belirlenmiş, Ekipman Tedarik İhalesi dosyasının hazırlanması, (6) İTKİB için güncelleştirilmiş iş planı, insan kaynakları stratejisi ve önerilen kümeleme modeline uygun operasyonel işleyiş planı geliştirilerek İTKİB’in kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi, Küme Koordinasyon Merkezi (CCA) oluşturulmasında İTKİB’e teknik destek sağlanması, (7) KOBİ’lerin eğitim ihtiyaçları analizinin tamamlanması, Moda Enstitüsü oluşturulması için öneri geliştirilmesi, İTKİB’in enstitüyü kurması ve eğitim programlarını tamamlanması için teknik destek verilmesi, (8) KOBİ’lerin AR-GE ihtiyaçları analizinin tamamlanması, Tekstil ve Hazırgiyim AR-GE Merkezi oluşturulması için öneri geliştirilmesi, İTKİB’e merkezin kurulması ve pilot hizmetlerin tamamlanması için teknik destek verilmesi, (9) KOBİ’lerin danışmanlık ihtiyaçları analizinin tamamlanması, Tekstil ve Hazırgiyim Danışmanlık Merkezi oluşturulması için öneri geliştirilmesi, İTKİB’e merkezin kurulması ve pilot hizmetlerin tamamlanması için teknik destek verilmesi, (10) sektörün ihtiyaçları yönünde işgücünün bilgi ve yetkinliklerinin geliştirilmesi maksadıyla Moda Enstitüsü, AR-GE Merkezi ve Danışmanlık Merkezi aracılığı ile en az 500 kişinin eğitilmesi veya hizmet alması, (11) proje paydaşları ile en az 5 ortak proje üretilmesi ve küme ağı içinde uygulanması ve (12) tanıtım ve görünürlük planı oluşturulması ve Moda ve Tekstil İş Kümesinin tanıtımı için faaliyetler yapılması gibi faaliyetlerin tamamlanması beklenmektedir .

Konya Sanayi Odası Kümelenme Çalışmaları
Konya ilinde kümelenme potansiyelini tespit etmek, kümelenme potansiyeli olan KOBİ’lerin ulusal ve uluslararası rekabet gücünü arttırmak ve bölgesel düzeyde proje uygulama kapasitesinin artırılmasına katkıda bulunmak amacı ile başlatılan kümelenme çalışmaları Konya Sanayi Odası bünyesinde başlatılmış ve halen devam ettirilmektedir.

Kümelenme ile ilgili belirlenen sektöre yönelik pilot uygulama gerçekleştirmek ve merkez oluşturarak pilot sektöre yönelik destek sağlamak, insan kaynaklarını geliştirmek, pazarlamayı yeterli hale getirmek; ayrıca bölgesel aktörlerin iletişim– öğrenme, ticari sistemlerine ve bölgesel işletmelerin işbirlikçi ve yenilikçi çevrelerine şekil vermek ve yerel, ulusal ve küresel düzeyde ağ bağlantılarını artırarak destekleyici kurum ve kuruluşlarla da ağı güçlendirmektir. Seçilen pilot sektör ile uluslararası (aynı konuda faaliyet gösteren kümelenmelerle) diğer kümelenmelerle ilişkilerinin kurulması da hedeflenmektedir.

Proje ilk etapta 2.000 (2.000x %70 =1.400 örneklem) firma üzerinde anket yapılması ve tespit edilen sektöre yönelik olarak 150 işletme üzerinde pilot kümelenme çalışmaları yapılacağından 150 işletme doğrudan etkileneceği; yapılan anket sonucunda eksik tamamlayıcı işletmelerin tespit edilmesi sonucunda yeni yatırımların bölgeye çekilmesine katkı sağlayacağı; kümelenme sonucunda işletmeler arasındaki işbirliğinin artacağı ve ağ ilişkileri kurulacağı; hedef grup için düzenlenecek olan toplantılar, iş gezileri ve eğitimler ile mesleki bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi sağlanacağı; ağ ilişkilerinin kurulması sonucunda işletmelerin rekabet ve pazarlama güçleri de artması nedeni ile kapasite oranlarının da artacağı ve kapasite artırımı sonucunda istihdama da dolaylı katkı sağlayacağı beklenmektedir .

Elazığ İli Valiliği ve Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası (ETSO) Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi
Elazığ Valiliği tarafından Elazığ Buluşuyor şemsiye programı kapsamında başlatılan Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi kapsamında il düzeyinde kümelenme çalışması başlatılmıştır.

Proje kapsamında öncelikle Elazığ ili genelinde faaliyet gösteren tüm sektörlerin (tarım, sanayi, hizmet) uluslararası rekabetçilik analizi yapılmış ve analiz sonucunda öngörülen mermer ve su ürünleri sektörlerinin öncelikli olarak kümelenme analiz çalışmalarına başlanmasına karar verilmiştir.

Elazığ ilinin öncü sektörlerinden biri olarak kabul edilen mermer ve su ürünleri sektörlerine yönelik Kümelenme Analiz (cluster analysis) çalışması Elazığ Valiliği ve Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası (ETSO) önderliğinde tamamlanmış ve kümelenme geliştirme (cluster development) safhasına geçilmiştir.

Tekirdağ İli Valiliği, KOSGEB, Tekirdağ-Çorlu-Çerkezköy-Malkara Ticaret ve Sanayi Odaları Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi
Tekirdağ Valiliği, Tekridağ, Çorlu, Çerkezköy ve Malkara Ticaret ve Sanayi Odaları ve KOSGEB Tekirdağ İşletme Geliştirme Merkez Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Kümelenme Temelli Stratejik Ekonomik Kalkınma Projesi kapsamında bölge genelinde tüm ilçeleri de kapsayacak şekilde bir çalışma başlatılmıştır. Çalışma, il merkezi ile birlikte Tekirdağ’ın önemli ilçelerinden sayılan Çorlu, Çerkezköy ve Malkara bölgelerini de içine alacak şekilde çok kapsamlı olarak tasarlanmıştır.

Proje kapsamında öncelikle sektörlerin uluslararası rekabetçilik analizi elmas modeline göre değerlendirilmiş ve öncelikli sektörler tespit edilmiştir. Bu bağlamda öngörülen sektörlerin kümelenme analizi safhasına geçilmiştir .

AGFORIS- Tarım Gıda Sektöründe Kümelenme Projesi
Finansal Kaynağı: AB 7. Çerçeve Programı tarafından gerçekleştirilen, toplam bütçesi 1.080.630 Avro, süresi 36 ay olan ve koordinatörlüğünü Mersin İl Özel İdaresi’nin yaptığı proje kapsamında, proje ortağı bölgelerin tarım ve gıda sektöründe teknolojik işbirliği yoluyla dünya pazarından daha çok pay alması hedeflenmektedir. Tarım-gıda kümelenmeleri arasındaki araştırma kapasitesini ve altyapılarını ortak diyalog platformu ve ortak eylem planı oluşturarak maksimize etmek; sürdürülebilir kalkınma, zenginlik ve ekonomik büyüme yoluyla bölgelerin küresel rekabetine katkı sağlamak ise diğer amaçlar arasında yer almaktadır. Projenin hedef kitlesini Mersin, İtalya’dan Emilia Romagna ve İspanya’dan Murcia Bölgelerindeki ve tarım-gıda sektörleri oluşturmaktadır.

Bölgenin analizinin yapılması ve sektör haritasının çıkarılması, anketler düzenlenmesi, Ortak Aksiyon Planı taslağının hazırlanması, bilinçlendirme ve bilginin yaygınlaşması için aktivitelerin düzenlenmesi, düzenlenecek yarışma için katılımcıların seçilmesi ve yarışma koordinasyonu, Ortak Diyalog Platformunun oluşturulması, bölgelerdeki bilgi ve tecrübe paylaşımının maksimum seviyeye çekilmesi, araştırmacılar ve ticari topluluklar arasında karşılıklı işbirlikteliklerinin artırılması, teknolojinin gelişmesini destekleyecek çalışmaların yapılması, finansal olanakların harekete geçirilmesi, araştırma kurumları ve özel sektör arasındaki çapraz iş birlikteliklerinin geliştirilmesi ve bu sayede araştırmaların ticarileşmesinin sağlanması proje faaliyetlerinden bazılarıdır. Proje kapsamında Mersin, Avrupa'da gıda sektöründe hizmet veren tüm kamu, sivil toplum kuruluşu, özel sektör kuruluşlarını bir arada toplamak üzere kurulmuş olan Avrupa Gıda Kümeleri Ağına (www.networkfine.net) davet edilmiştir. Bu kapsamda Eylül 2008’de Brüksel’de gerçekleştirilen toplantıya katılım gerçekleştirilmiştir .


Doç. Dr. Hakkı Eraslan

 

 

  Kağıda Bas      Mail Gönder      Yorum Ekle